Sultanahmet Meydanındaki iki dikili taşa bakıp acaba konuşsalar geçmişe dair neler anlatırlardı diye çok düşünmüştüm. En çok da Fatih Sultan Mehmet’in Ayasofya’da ilk cuma namazını kılışını taşın gözüyle hayal etmeye çalışmıştım. Zamanın Tanığı Taşlar kitabıyla belki dikili taşların neler anlattığını öğrenemedim ama taşların gözünden tarihe tanıklık ettim, olaylara ve elbette taşlara bakışım değişti.

Çocukluğumuz ve yok olan taşlar

Kitabın önsözüyle birlikte, yazar bizi çocukluğumuzdaki taşlara götürüyor. Herkesin çocukluğunda taşın yeri bambaşkadır. Ben, beş adet taşla oynadığımız beştaşı, taşları üst üste dizerek oynadığımız tombik adlı oyunu, sek sek oynarken kullandığımız taşları düşündüm. Ve farkına vardım ki henüz bu kadar betonlaşmanın olmadığı, evlerin üst üste değil de yan yana olduğu zamanlarda, taşlar gerçekti. Şimdi bu kadar beton arasında beş taş oynamak için bile taş bulmak zor.

Taşlarla olan irtibatımız çocuklukla sınırlı değil. Kitap sayesinde tarihimizdeki birçok taşla birlikte tarihe tanıklık ediyoruz. Kitabın içinde 50 tane hikâye var. Bu hikâyelerden bir kaçı dışında hepsi gerçek. Gerçek olmayanlar da çok bilinen efsanelerdeki taşların öyküleri. Hikâyelerin kısmında kahraman bir taş ve hikâye taşın dilinden anlatılıyor. Bir kısmında taş bir tanık. Bir kısmında da anlatılmak istenen konu için taş bir vasıta olarak seçilmiş.

Hangi taşlar yok ki…

İlk hikaye Hz. Adem’le Hz. Havva’nın dünyada buluştukları Arafat’ın hikayesi. Kabil’in Habil’i öldürdüğü taş, peygamberimizin Miraç’ta Burak’a binmek için üzerine bastığı taş, Hz. İbrahim’in Hz. İsmail’i kurban etmeye götürürken, onları vazgeçirmeye çalışan şeytana attıkları taşlar, Hz. Yusuf’un atıldığı kuyu, Hz. Musa, Kendisini görmek istediği için Allah’ın sadece azamet ve kudretinden bir lem’ayı gösterdiği için parçalanan dağ, Hz. Bilal’in işkence sırasında karnına konulan taş… Taşların tanık olduğu olaylar... Kitapta birkaç tane de efsaneleşen taşların hikâyesi var.

Kitabın sonuna doğru, birkaçı dışında hikâyeler belli bir kronoloji izliyor. Nitekim Hz. Adem’den başlıyor ve yakın tarihimize kadar bir çok tarihi olaylar taşlar vesilesiyle anlatılıyor. Anlatımlarda ayetlere de işaret ediliyor.

Hz. Ebubekir’in dilinin altındaki taş

Hz. Ebubekir’in Peygamberimizden “Kim Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsa hayırlı söylesin. Yahut sussun!” sözünü işittikten sonra boş konuşmamak için dilinin altında taşıdığı taş beni etkileyen taş hikayelerinden biri. Bir diğeri ise bu kitapla vesilesiyle öğrendiğim bir taş: Soluk Taşı. Sadaka taşını daha önce çok okumuş, duymuştum hatta görmek de nasip olmuştu ama “soluk taşı”nı hiç duymamıştım. Bu taşlar, evlere yük taşıyan hamalların ağırlıktan bunaldıklarında birden bire karşılarına çıkarmış. Halkın, evlerinin giriş kapısının uygun bir yerine yerleştirdikleri soluk taşlarında her gün birçok insan soluklanırmış. Özellikle hamallar arasında çok kullanılan bu taşlarla ilgili hamalların sohbetlerine yer verilmiş kitapta. Hamal soluk taşlarını kullanmaya başladıkları zaman yaşlandıklarını hissediyor. Bazı yerlerdeki soluk taşları, hamallar için büyük kolaylık sağlarken bazıları da dinlendikten sonra kalkmalarında zorluk çıkarırmış. Bir hamalın “Şu sokaktaki taş, yükü çekiyor gibi” sızlanmasına cevap şu olurmuş: “Ha o mu? Onu yaptıran merhum biraz tutumlu idi. Taş sanki soluklanma parası ister herkesten.” Taş nasıl olursa olsun soluk taşına uğrayan herkes mutlaka yaptırana hayır duasında bulunurmuş.

İlk peygamberden Peygamber Efendimize (sav) kadar bazı peygamberlerin hayatlarına ve yakın tarihten bazı olaylara taşların tanıklığında bir kez daha bakmak için uzun yıllar taşlar üzerine araştırmalar yapan Mahmut Öztürk’ün, Zamanın Tanığı Taşlar kitabını okumalısınız. Kitap Şule yayınlarından çıktı.

Meryem Uçar taşlar neler söyler dinleyene dedi

Not: Taş Gazeli isimli muhteşem şiirini Osman Sarı'nın bir dinleyelim, taşın zikrine aşık olalım.